ابعاد و سایز اورینگ از مهمترین عوامل در انتخاب یک اورینگ مناسب برای سیستم آببندی هستند. قطر داخلی، قطر خارجی و قطر مقطع اورینگ باید با محل نصب و شرایط کاری سیستم سازگاری داشته باشند تا آببندی بهدرستی انجام شود.
یک اورینگ ممکن است از نظر متریال، سختی و مقاومت شیمیایی برای یک کاربرد مناسب باشد، اما اگر سایز آن بهدرستی انتخاب نشده باشد، نمیتواند عملکرد مطلوبی داشته باشد. به همین دلیل، شناخت ابعاد اورینگ و روش صحیح اندازهگیری آن برای انتخاب و تأمین قطعه مناسب اهمیت زیادی دارد.
در این مقاله، ابعاد اصلی اورینگ، تفاوت قطر داخلی، قطر خارجی و قطر مقطع، روش اندازهگیری سایز اورینگ، استانداردهای مهم مانند ISO 3601 و SAE AS568 و همچنین اشتباهات رایج هنگام انتخاب سایز بررسی میشود. برای آشنایی بیشتر با اورینگهای صنعتی و کاربردهای آنها نیز میتوانید صفحه تخصصی اورینگ چرخش صنعت را مشاهده کنید.
برای آشنایی کلیتر با ساختار و دستهبندی اورینگها میتوانید راهنمای انواع اورینگ را نیز مطالعه کنید.
ابعاد اورینگ چیست؟
اندازه اورینگ معمولاً با چند مشخصه اصلی تعریف میشود که مهمترین آنها قطر داخلی (ID) و قطر مقطع (CS) هستند. قطر خارجی (OD) نیز از همین دو اندازه به دست میآید و برای بررسی ابعاد کلی اورینگ اهمیت دارد.
در استانداردهای شناختهشدهای مانند ISO 3601-1 و SAE AS568، ابعاد، تلرانسها و کدهای شناسایی سایز اورینگ مشخص شدهاند. ISO 3601-1:2012 بهطور مشخص قطر داخلی، قطر مقطع، تلرانسها و کدهای شناسایی سایز اورینگ را پوشش میدهد. این نسخه توسط ISO در سال 2022 بازبینی و تأیید شده و همچنان نسخه جاری معرفی شده است.
سه اندازه اصلی اورینگ
قطر داخلی اورینگ (ID)
ID مخفف Inside Diameter و به معنی قطر داخلی اورینگ است. این اندازه، قطر فضای خالی داخل حلقه را مشخص میکند.
قطر داخلی یکی از مهمترین مشخصات هنگام شناسایی سایز اورینگ است، زیرا مستقیماً با قطر قطعهای که اورینگ روی آن قرار میگیرد یا سطحی که باید آببندی شود ارتباط دارد.
هنگام اندازهگیری اورینگ، نباید آن را بیش از حد کشید یا فشرده کرد، زیرا تغییر شکل میتواند باعث خطا در اندازهگیری قطر داخلی شود.
قطر مقطع اورینگ (CS)
CS مخفف Cross Section است و به قطر مقطع یا ضخامت سطح مقطع اورینگ اشاره دارد.
اگر اورینگ را مانند یک حلقه لاستیکی در نظر بگیریم، CS ضخامت خود مقطع حلقه است. این اندازه در تعیین مقدار فشردگی اورینگ داخل شیار و ایجاد آببندی مناسب اهمیت دارد.
قطر مقطع معمولاً با ابزار دقیق مانند کولیس یا میکرومتر مناسب اندازهگیری میشود. با این حال، فشار ابزار اندازهگیری نباید باعث فشردهشدن قابل توجه اورینگ شود، زیرا در این صورت مقدار واقعی CS بهدرستی به دست نمیآید.
قطر خارجی اورینگ (OD)
OD مخفف Outside Diameter و به معنی قطر خارجی اورینگ است.
قطر خارجی، فاصله کلی از یک سمت بیرونی اورینگ تا سمت مقابل آن را نشان میدهد. این اندازه برای بررسی تناسب اورینگ با محل نصب نیز مفید است.
در یک اورینگ سالم و بدون تغییر شکل قابل توجه، قطر خارجی را میتوان از قطر داخلی و قطر مقطع نیز بهصورت تقریبی محاسبه کرد.
رابطه بین قطر داخلی، قطر خارجی و قطر مقطع اورینگ
بین سه اندازه اصلی اورینگ رابطه هندسی سادهای وجود دارد:
OD = ID + (2 × CS)
برای مثال، اگر قطر داخلی یک اورینگ 20 میلیمتر و قطر مقطع آن 2 میلیمتر باشد، قطر خارجی اسمی آن برابر با 24 میلیمتر خواهد بود.
این رابطه برای کنترل اولیه اندازهها مفید است، اما در انتخاب یک اورینگ استاندارد نباید فقط بر اساس محاسبه قطر خارجی تصمیم گرفت. تلرانسهای تولید، تغییر شکل اورینگ و استاندارد سایزی مورد استفاده نیز باید در نظر گرفته شوند.
چگونه سایز اورینگ را اندازهگیری کنیم؟
اگر سایز اورینگ مشخص نباشد، میتوان با اندازهگیری ابعاد آن، اطلاعات اولیه لازم برای شناسایی سایز را به دست آورد. دقت اندازهگیری در این مرحله اهمیت زیادی دارد، زیرا اختلافهای کوچک در ابعاد میتوانند باعث انتخاب سایز نامناسب شوند.
اندازهگیری قطر داخلی
برای اندازهگیری ID، اورینگ را روی سطحی صاف قرار دهید و بدون کشیدن یا تغییر شکل دادن آن، قطر داخلی را اندازهگیری کنید.
اگر اورینگ قدیمی، فرسوده یا تغییرشکلیافته باشد، اندازهگیری آن ممکن است با خطا همراه شود. در چنین شرایطی بهتر است اندازههای مختلف آن چند بار بررسی و با مشخصات استاندارد مقایسه شود.
اندازهگیری قطر خارجی
قطر خارجی را میتوان با اندازهگیری فاصله بین دو نقطه مقابل در بیرونیترین قسمت اورینگ به دست آورد.
این اندازه بهتنهایی برای شناسایی قطعی سایز کافی نیست، زیرا چند سایز مختلف ممکن است در شرایط خاص قطرهای خارجی نزدیک به هم داشته باشند. بنابراین OD بهتر است همراه با ID و CS بررسی شود.
اندازهگیری قطر مقطع
برای اندازهگیری CS، ضخامت مقطع اورینگ را با ابزار اندازهگیری مناسب بررسی کنید. فشار زیاد کولیس یا میکرومتر میتواند باعث فشرده شدن لاستیک و نمایش عددی کمتر از مقدار واقعی شود.
در اورینگهای نرم، اندازهگیری چندباره و مقایسه نتایج میتواند به کاهش خطا کمک کند.
اندازهگیری اورینگ قدیمی
اگر اورینگ قدیمی در اختیار دارید اما سایز آن مشخص نیست، بهتر است هر سه مشخصه ID، OD و CS را بررسی کنید.
اورینگ قدیمی ممکن است به دلیل استفاده طولانیمدت دچار تورم، جمعشدگی، سختشدن یا تغییر شکل شده باشد. بنابراین اندازه بهدستآمده از یک اورینگ فرسوده لزوماً با ابعاد اولیه آن یکسان نیست.
در چنین شرایطی، علاوه بر اندازهگیری قطعه، ابعاد محل نصب و مشخصات فنی تجهیز نیز باید بررسی شوند.
جدول مشخصات ابعادی اورینگ
| مشخصه | نام انگلیسی | نماد | کاربرد در شناسایی اورینگ |
|---|---|---|---|
| قطر داخلی | Inside Diameter | ID | تعیین قطر فضای داخلی حلقه |
| قطر خارجی | Outside Diameter | OD | تعیین قطر کلی اورینگ |
| قطر مقطع | Cross Section | CS | تعیین ضخامت مقطع و بخش مهمی از مشخصات سایزی |
| کد سایز | Size Identification Code | Dash Number / Size Code | شناسایی استاندارد سایز در استانداردهای مربوطه |
چگونه از روی ابعاد، سایز اورینگ را پیدا کنیم؟
پس از اندازهگیری ID و CS، میتوان ابعاد بهدستآمده را با جدول سایز استاندارد مورد استفاده مقایسه کرد. این مرحله برای تبدیل اندازههای فیزیکی به یک سایز استاندارد اهمیت دارد.
برای مثال، اگر یک اورینگ از نظر قطر داخلی و قطر مقطع به یکی از اندازههای استاندارد نزدیک باشد، باید مقدار اندازهگیریشده، تلرانسهای استاندارد و شرایط واقعی قطعه با یکدیگر بررسی شوند.
نکته مهم این است که نباید صرفاً نزدیکترین عدد را انتخاب کرد. سایز استاندارد باید با محل نصب، میزان کشش یا فشردگی، نوع آببندی و شرایط کاری سازگار باشد.
استانداردهای مهم سایز اورینگ
برای اورینگها استانداردهای مختلفی وجود دارد که بسته به نوع کاربرد، سیستم اندازهگذاری و محل استفاده مورد توجه قرار میگیرند. دو مرجع مهم در زمینه اندازه و کدگذاری اورینگ، ISO 3601 و SAE AS568 هستند.
استاندارد ISO 3601
ISO 3601-1:2012 استانداردی برای اورینگهای مورد استفاده در سیستمهای قدرت سیال است و قطر داخلی، قطر مقطع، تلرانسها و کدهای شناسایی سایز را مشخص میکند.
این استاندارد برای کاربردهای عمومی صنعتی و هوافضایی تدوین شده است و ابعاد و تلرانسهای آن برای مواد الاستومری مختلف قابل استفاده هستند، مشروط بر اینکه ابزار و فرایند تولید مناسب وجود داشته باشد.
بخش دوم این استاندارد نیز اهمیت زیادی دارد. ISO 3601-2:2025 ابعاد محل نصب یا Housing را برای کاربردهای عمومی مشخص میکند و ارتباط آن با ابعاد و کدهای سایزی ISO 3601-1 را بیان میکند.
استاندارد SAE AS568
SAE AS568 یکی دیگر از استانداردهای شناختهشده برای اندازه و کدگذاری اورینگها است. این استاندارد قطر داخلی، قطر مقطع، تلرانسها و کدهای شناسایی سایز یا Dash Number را مشخص میکند.
نسخه فعلی این استاندارد AS568F است که در ژانویه 2026 مجدداً تأیید شده است. بنابراین در منابع جدید بهتر است به جای اشاره کلی به AS568، در صورت نیاز به نسخه مشخص، AS568F ذکر شود.
وضعیت استاندارد DIN 3771
استانداردهای قدیمی DIN 3771 در منابع مربوط به اورینگها بسیار دیده میشوند، اما هنگام استفاده از آنها باید به وضعیت نسخه مورد نظر توجه کرد.
برخی نسخههای قدیمی DIN 3771 در حال حاضر withdrawn محسوب میشوند و در ساختار استانداردهای جدید، ISO 3601 اهمیت بیشتری پیدا کرده است. بنابراین برای انتخاب سایز در یک کاربرد جدید، بهتر است مرجع استانداردی که واقعاً برای تجهیز یا تأمینکننده مورد نظر تعیین شده است بررسی شود.
جدول مقایسه استانداردهای مهم اورینگ
| استاندارد | تمرکز اصلی | اطلاعات مهم | کاربرد |
|---|---|---|---|
| ISO 3601-1 | ابعاد و سایز اورینگ | ID، CS، تلرانس و کد سایز | کاربردهای عمومی صنعتی و هوافضایی |
| ISO 3601-2 | ابعاد محل نصب | Housing / Gland Dimensions | طراحی محل نصب اورینگ |
| SAE AS568F | استاندارد سایز اورینگ | ID، CS، تلرانس و Dash Number | کاربردهای مختلف آببندی و استانداردهای سایزی |
| DIN 3771 | مرجع قدیمی سایز اورینگ | ابعاد و سیستمهای اندازهگذاری قدیمی | منابع و تجهیزات قدیمی؛ نیازمند بررسی وضعیت استاندارد |
تفاوت سایز اورینگ با متریال اورینگ
سایز اورینگ و متریال اورینگ دو مشخصه متفاوت هستند و نباید با یکدیگر اشتباه گرفته شوند.
سایز مشخص میکند که اورینگ از نظر ابعادی برای محل نصب مناسب است، در حالی که متریال مشخص میکند اورینگ در برابر عواملی مانند سیال، دما، فشار و شرایط محیطی چگونه رفتار خواهد کرد.
برای مثال، ممکن است یک سایز مشخص اورینگ در چند متریال مختلف مانند NBR، EPDM یا FKM موجود باشد. در این حالت، انتخاب صحیح نیازمند بررسی همزمان ابعاد و متریال است.
برای آشنایی کاملتر با جنسها و خانوادههای مختلف اورینگ، مقاله انواع متریال اورینگ را مطالعه کنید.
آیا سختی اورینگ روی انتخاب سایز تأثیر دارد؟
سختی اورینگ معمولاً با Shore A بیان میشود و یکی از مشخصات مهم ماده آببندی است، اما سختی بهتنهایی تعیینکننده سایز اورینگ نیست.
انتخاب سختی مناسب به عواملی مانند فشار کاری، میزان لقی، نوع آببندی و احتمال اکستروژن بستگی دارد. بنابراین ممکن است دو اورینگ با سایز یکسان، سختیهای متفاوتی داشته باشند و برای کاربردهای مختلف استفاده شوند.
در نتیجه، هنگام سفارش یا شناسایی اورینگ بهتر است اطلاعات مربوط به سایز و متریال و در صورت نیاز سختی، بهصورت جداگانه مشخص شوند.
اشتباهات رایج در اندازهگیری و انتخاب سایز اورینگ
- انتخاب سایز فقط بر اساس قطر خارجی
- نادیده گرفتن قطر مقطع
- کشیدن بیش از حد اورینگ هنگام اندازهگیری
- فشردن اورینگ با ابزار اندازهگیری
- اندازهگیری اورینگ فرسوده و فرض کردن اینکه اندازه آن دقیقاً برابر با اندازه اولیه بوده است
- انتخاب نزدیکترین سایز بدون بررسی استاندارد
- بیتوجهی به ابعاد شیار و محل نصب
- اشتباه گرفتن سایز اورینگ با متریال اورینگ
- انتخاب متریال مناسب بدون بررسی شرایط واقعی کار
اگر سایز اورینگ را نمیدانیم چه کنیم؟
اگر سایز اورینگ مشخص نیست، ابتدا باید ID، OD و CS اندازهگیری شوند. سپس این اندازهها با جدول سایز استاندارد مورد استفاده مقایسه شوند.
اگر اورینگ قدیمی یا آسیبدیده باشد، بهتر است تنها به اندازهگیری خود قطعه اکتفا نشود. بررسی ابعاد محل نصب، مدل تجهیز، شماره فنی یا اطلاعات درجشده روی بستهبندی نیز میتواند به شناسایی دقیقتر کمک کند.
در صورتی که ابعاد مورد نیاز را در اختیار دارید، میتوانید از موتور جستجوی محصولات چرخش صنعت برای بررسی اورینگهای موجود بر اساس ابعاد استفاده کنید.
سوالات متداول درباره ابعاد و سایز اورینگ
سایز اورینگ چگونه مشخص میشود؟
سایز اورینگ بر اساس سیستم استاندارد مورد استفاده مشخص میشود و معمولاً اطلاعاتی مانند قطر داخلی، قطر مقطع، تلرانس و کد شناسایی سایز را در بر میگیرد. استانداردهایی مانند ISO 3601-1 و SAE AS568 از مراجع مهم در این زمینه هستند.
تفاوت ID و OD در اورینگ چیست؟
ID به قطر داخلی اورینگ و OD به قطر خارجی آن گفته میشود. ID فضای داخلی حلقه را مشخص میکند، در حالی که OD قطر کلی اورینگ را نشان میدهد.
CS در مشخصات اورینگ چیست؟
CS مخفف Cross Section و به معنی قطر مقطع اورینگ است. این اندازه یکی از مهمترین مشخصات ابعادی اورینگ است و در تعیین سایز و شرایط نصب آن نقش دارد.
چگونه سایز یک اورینگ قدیمی را پیدا کنیم؟
ابتدا ID، OD و CS اورینگ را اندازهگیری کنید و سپس اندازهها را با جدول استاندارد مربوطه مقایسه کنید. اگر اورینگ فرسوده یا تغییرشکلیافته باشد، بهتر است ابعاد محل نصب و اطلاعات تجهیز نیز بررسی شوند.
آیا میتوان فقط از روی قطر خارجی سایز اورینگ را پیدا کرد؟
در برخی موارد قطر خارجی میتواند برای تخمین سایز مفید باشد، اما برای شناسایی دقیق معمولاً باید ID و CS نیز مشخص شوند. انتخاب سایز فقط بر اساس OD میتواند باعث انتخاب قطعه نامناسب شود.
آیا هر اورینگ با ابعاد یکسان برای هر کاربردی مناسب است؟
خیر. ابعاد مناسب تنها یکی از شرایط انتخاب اورینگ است. متریال، سختی، فشار، دما، نوع سیال و نوع حرکت نیز باید با شرایط واقعی کاربرد سازگار باشند.
جمعبندی
شناخت ابعاد و سایز اورینگ اولین مرحله برای انتخاب صحیح یک اورینگ از نظر هندسی و نصب است. قطر داخلی (ID)، قطر خارجی (OD) و قطر مقطع (CS) سه مشخصه اصلی برای شناسایی ابعاد اورینگ هستند و باید با دقت مناسب اندازهگیری و بررسی شوند.
استانداردهایی مانند ISO 3601-1 و SAE AS568F اطلاعات مهمی درباره ابعاد، تلرانسها و کدهای شناسایی سایز ارائه میکنند. همچنین ISO 3601-2:2025 برای بررسی ابعاد محل نصب اورینگ اهمیت دارد.
با این حال، انتخاب اورینگ مناسب فقط به سایز محدود نمیشود. پس از مشخص شدن ابعاد، باید متریال، سختی و شرایط واقعی کاری نیز بررسی شوند.
برای آشنایی با دستهبندیهای مختلف اورینگ میتوانید مقاله انواع اورینگ را مطالعه کنید و برای شناخت جنسهای مختلف نیز به مقاله انواع متریال اورینگ مراجعه کنید.
اورینگ مناسب را بر اساس ابعاد پیدا کنید
اگر قطر داخلی، قطر خارجی یا قطر مقطع موردنظر خود را میدانید، میتوانید با استفاده از موتور جستجوی محصولات چرخش صنعت، اورینگهای موجود را بر اساس مشخصات ابعادی بررسی کنید.